Depresija je pojam koji se koristi dosta široko, kako u laičkom govoru, tako i u literaturi, ali se uopšteno može reći da je depresija mentalni poremećaj kojeg karakteriše depresivno raspoloženje, gubitak interesa ili zadovoljstva, smanjena energija, osjećaj krivice ili nedovoljne vrijednosti, poremećaj sna ili apetita i loša koncentracija. Uz to, depresija je često praćena simptomima anksioznosti.
Zavisno od broja i ozbiljnosti simptoma, depresivna epizoda može biti blaga, umjerena ili teška. Osoba sa blagom depresivnom epizodom imaće određene poteškoće u obavljanju svakodnevnih stvari i društvenih aktivnosti, ali vjerovatno neće sasvim prestati da funkcioniše. S druge strane, za vrijeme teške depresivne epizode, malo je vjerovatno da će osoba biti u stanju da nastavi sa društvenim, radnim i kućnim aktivnostima, osim u sasvim ograničenoj mjeri. Samopouzdanje i samopoštovanje su gotovo uvijek redukovani čak i kod blagih oblika depresije, a prisutne su često ideje krivice i bezvrijednosti.
U najtežem obliku, depresija može dovesti do samoubistva. Na godišnjem nivou, gotovo milion života se ugasi zbog samoubistva, što u prevodu znači da dnevno 3000 ljudi izvrši samoubistvo. Prema podacima Svjetske zdravstvene organizacije (WHO), na svaku osobu koja izvrši samoubistvo dolazi 20 ili više osoba koje su pokušale da sebi oduzmu život. Postoji nekoliko oblika depresije, a glavna podjela je prema tome da li osoba sa depresijom u anamnezi ima manične epizode ili ne. Bipolarni afektivni poremećaj obično se sastoji od maničnih i depresivnih epizoda koje se smjenjuju sa periodima „normalnog“ raspoloženja. Manične epizode karakteriše ushićeno raspoloženje i povećana energija, koje dovode do prevelike aktivnosti, brzog i nerazumljivog govora i smanjene potrebe za snom. Iako je depresija vodeći uzork onesposobljenosti i kod muškaraca i kod žena, žene češće oboljevaju depresije od muškaraca.
Depresiju treba razlikovati od tuge, koja predstavlja prirodnu, zdravu reakciju na gubitak i nepovoljne životne okolnosti i praćena je sniženjem raspoloženja koje za razliku od depresivnog raspoloženja u kontekstu depresije, često prolazi spontano. Čak i kada je u pitanju prolongirano/produženo tugovanje (kao reakcija na gubitak) ono nije dovoljan pokazatelj depresije niti emocionalnog poremećaja. Dakle, tužno raspoloženje može biti dio simptomske slike depresije, ali i žalovanja za bliskom osobom, razočarenja, čak i bijesa okrenutog ka sebi. Sniženo raspoloženje ispunjeno tugom nije isto što i sniženo raspoloženje na koje se nadovezuje osjećanje krivice, bezvrijednosti, samooptuživanja. Za razliku od sniženog raspoloženja, depresija predstavlja sindrom ili skup simptoma koji obuhvataju pretjeranu kognitivnu, emotivnu, bihejvioralnu i fiziološku reakciju osobe.
Važno je na osnovu dijagnostičkih kriterijuma napraviti distinkciju između blagog, umjerenog i teškog oblika depresije, što profesionalcima služi kao putokaz za primjenu psihoterapije (najčešće kognitivno-bihejvioralna) i/ili farmakoterapije. Obično se umjerene i velike depresivne epizode liječe kombinacijom farmakoterapije i psihoterapije, dok blaži oblici dobro reaguju samo na kognitivno-bihejvioralnu psihoterapiju. Velike depresivne epizode su uglavnom rekurentne i većina pacijenata (80-100%) koja ima jednu epizodu velike depresije, ima najmanje još jednu epizodu bolesti. Trajanje svake epizode bolesti ima tendenciju da bude relativno konzistentno kod jedne osobe, a tipična dužina ciklusa je oko godinu dana. Postoje osobe čija je depresija dugotrajna i koji za sebe tvrde „da su depresivni od kada znaju za sebe“, i takvi oblici pripadaju posebnoj dijagnostičkoj kategoriji tzv. distimičnom poremećaju, a karakteriše ga sklonost depresivnom raspoloženju tokom većeg dijela dana, što traje najmanje dvije godine. Najmanje dva od sljedećih pratećih simptoma su neophodna za postavljanje dijagnoze distimičnog poremećaja: slab apetit ili prejedanje, nesanica (insomnija) ili pretjerano spavanje (hipersomnija), osjećaj umora ili nedostatka energije, nisko samopoštovanje, slaba koncentracija, teškoće u donošenju odluka, osjećanje beznadežnosti. Navedeni simptomi uzrokuju teškoće u radnoj, porodičnoj, socijalnoj ili nekoj drugoj značajnoj sferi funkcionisanja.
Postoje i nespecifični depresivni poremećaji koji uključuju više različitih poremećaja raspoloženja sa depresivnim osobinama – npr. premenstrualni disforični poremećaj, depresivni poremećaj nakon uzimanja nekih lijekova, rekurentni kratki depresivni poremećaj kojeg karakterišu rekurentne depresivne epizode koje traju od dva dana do dvije nedjelje, a nisu povezani sa specifičnim faktorima/okidačima, ciklotimični poremećaj kojeg karakterišu brojni periodi hipomaničnih simptoma i brojni periodi depresivnih simptoma, a koji ne zadovoljavaju kriterijume za veliku depresivnu epizodu.
Važno je napomenuti da su uzroci depresije mnogostruki i mogu obuhvatati biološke, sredinske i razvojne faktore, a aktuelna pandemija uzrokovana korona virusom svakako je doprinijela povećanju broja ljudi koji boluju od depresije.
Pripremila: Anita Đuričić, spec.med.psihologije
(KBT terapeut pod supervizijom)