Od 2007. godine, se u januaru svake godine, obilježava Evropska nedjelja prevencije raka grlića materice.
Cilj je očuvanje reproduktivnog zdravlja kroz dostupne mjere primarne prevencije (promocija zdravog stila života, odgovornog seksualnog ponašanja i HPV imunizacija), i sekundarne prevencije (rano otkrivanje karcinoma grlića materice putem Papanikolau testa).
Karcinom grlića materice je po učestalosti na četvrtom mjestu u svijetu i najčešće obuhvata populaciju žena od 35. do 50. godine života.
Obzirom na značajno globalno opterećenje društva karcinomom grlića materice (očekuje se da će do 2040. godine globalno opterećenje porasti do 47% u odnosu na 2020. godinu), generalni direktor SZO je 2018. godine pozvao na globalnu akciju u pravcu eliminacije raka grlića meteice, kroz strategiju trostruke intervencije do 2030. godine:
VAKCINISANJE 90% djevojčica uzrasta do 15 godina
SKRINING 70% žena, dva puta, do 35.godine i ponovo do 45. godine života
LIJEČENJE najmanje 90% svih prekanceroznih lezija otkrivenih tokom skrininga.
Ova strategija SZO je usvojena i objavljena 17. novembra 2020. godine, od strane 194 zemlje svijeta.
Harald cur Hauzen njemački ljekar i mikrobiolog je 1983. godine objavio hipotezu po kojoj HPV imaju ulogu u nastanku karcinoma grlića materice. Hipoteza je eksperimentalno potvrđena. Za ovo otkriće nagrađen je Nobelovom nagradom za medicinu i fiziologiju 2008. godine.
Ima više od 200 tipova HPV-a. Seksualnim putem (direktnim kontaktom kože o kožu, kože o sluzokožu i sluzokože o sluzokožu), prenosi se oko 40 tipova HPV.
Naime, 80% seksualno aktivnih muškaraca i žena se inficira ovim virusima u nekom trenutku svog života, najčešće do 25. godine života. Infekcija kod 90% zaraženih traje jednu do dvije godine i spontano prođe, ali kod ostatka zaraženih infekcija ne prolazi, i može dovesti do nastanka karcinoma grlića meterice, karcinoma anusa, vagine, vulve, penisa i grla.
Najefikasniji način prevencije raka grlića materice je vakcinacija i skrining (PAPA test, HPV testiranje).
Početak vakcinacije protiv određenih bolesti uzrokovanih specifičnim tipovima HPVa je 2006. godine.
U Republici Srpskoj od 31.03.2023. godine dostupna je devetovalentna Gardasil vakcina, prva preporučena vakcina protiv sedam visokorizičnih HPV tipova (16,18,31,33,45,52,58), i dva niskorizična tipa HPV (6,11).
Vakcina protiv HPV može se primjeniti kod lica ženskog i muškog pola uzrasta od 9 godina, pri čemu gornja uzrasna granica nije definisana. Vakcina protiv HPVa ima potencijal da prevenira više od 90 % karcinoma uzrokovanih određenim tipovima HPVa.
Tokom višegodišnjeg praćenja i istraživanja podaci su pokazali da je vakcina protiv HPVa bezbjedna (više od 500 miliona doza dato u preko 100 država svijeta), efikasna u zaštiti od karcinoma izazvanih HPV i besplatna za djecu do 15. godine.
Najnovija studija u Škotskoj (Journal of the National Institut 2024.) je pokazala da kod žena vakcinisanih u dobi od 12. ili 13. godina, bez obzira na broj doza, nije zabilježen nijedan slučaj invazivnog karcinoma grlića materice. Što je pokazatelj važnost što ranijeg vakcinisanja, prije stupanja u polne odnose.
Rak grlića materice je maligna bolest koja se može spriječiti vakcinacijom i redovnim ginekološkim pregledima!
Pripremila: Pripremila: dr Radmila Stevandić – Begović, specijalista porodične medicine,
supspecijalista epidemiologije zaraznih bolesti
